Đông Hà: Điểm đến lý tưởng cho hành trình tìm về quá khứ và chiêm ngưỡng thiên nhiên

Nằm ở vị trí trung tâm tỉnh Quảng Trị, Đông Hà mang trong mình vẻ đẹp vừa bình dị, vừa kiên cường, ẩn chứa những giá trị lịch sử và văn hóa lâu đời. Nơi đây không chỉ thu hút du khách bởi những di tích lịch sử hào hùng, mà còn bởi những danh thắng thiên nhiên thơ mộng, hữu tình. Bài viết này sẽ đưa bạn du ngoạn qua những di tích, danh thắng nổi tiếng tại Đông Hà, để khám phá những giá trị văn hóa, lịch sử và vẻ đẹp thiên nhiên độc đáo của mảnh đất anh hùng này.

1 Động Bồ Chao

Động Bồ Chao là một đồi đất đỏ bazan khá rộng nằm ở phía tây của phường Đông Thanh, thành phố Đông Hà, giáp giới xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ; cách trung tâm thành phố Đông Hà khoảng 2km về phía tây bắc.

Động Bồ Chao
Động Bồ Chao

Trong giai đoạn từ 1956 – 1972, Mỹ – ngụy cho xây dựng ở ngọn đồi này một căn cứ quân sự khá lớn, giữ vai trò là vị trí tiền tiêu của hệ thống phòng thủ cứ điểm quân sự Đông Hà và làm nhiệm vụ án ngữ phía tây đường 71 từ ngã tư Sòng lên Cam Lộ. Tại đây, thường xuyên có một đại đội lính bảo an được trang bị các hỏa lực mạnh túc trực canh phòng. Lực lượng này cùng với lính địa phương quân có nhiệm vụ tổ chức các cuộc càn quét, lùng sục để bảo vệ vòng ngoài của chi khu Đông Hà.

Để ngăn chặn những đợt càn quét của quân ngụy ra bên ngoài, gây thiệt hại cho lực lượng ta và giữ vững đường dây liên lạc giữa các xã dọc đường 71, lực lượng du kích xã Cam Thanh đã tổ chức nhiều trận đánh bất ngờ vào căn cứ cũng như phục kích chống càn, tiêu diệt nhiều sinh lực địch và tịch thu nhiều đồ dùng quân sự.

Tháng 5/1966, du kích xã Cam Thanh đánh sập cầu Dừa (Phú Ngạn), cầu Phước Giấy (An Bình) trên đường 71. Tính chung 6 tháng cuối năm 1966, du kích Cam Thanh kết hợp du kích các xã, phường khác đã cùng với bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương đánh hàng chục trận lớn nhỏ, góp phần cùng du kích Cam Lộ diệt 176 tên (trong đó có 4 sĩ quan) làm bị thương 192 tên khác, bắt sống 32 tên, phá hỏng 9 xe quân sự (trong đó có 5 chiếu M113) thu 87 súng (trong đó có 8 trung liên, 1 cối 60 ly, 1 cối cá nhân) và nhiều quân trang quân dụng khác.

Cuối năm 1970, du kích Cam Thanh phối hợp với bộ đội pháo binh, bắn 7 quả đạn 105ly vào động Bồ Chao. Kết quả, quân ta đã diệt 22 tên (trong đó có 2 tên lính mũ nồi xanh của Mỹ), tạo điều kiện đẩy mạnh phong trào diệt ác, trừ gian góp phần tiêu diệt và làm tan rã từng bộ phận quân ngụy, tiến lên tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị tháng 4/1972.

Hiện nay, khu vực I của di tích (khu vực bảo vệ theo Nghị định 93/CP) Động Bồ Chao đã được quy hoạch lại với diện tích là 1000m2, Năm 2003, di tích lịch sử Đôộng Bồ Chao đã được thành phố dựng bia biển và bàn giao cho phường Đông Thanh quản lý sử dụng làm nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, còn phần lớn là đất thổ cư của nhân dân phường Đông Thanh.

2 Nhà thờ họ Hoàng

Nhà thờ họ Hoàng nằm trong địa phận làng Điếu Ngao, nay là khu phố 1, phường II, thành phố Đông Hà; cách quốc lộ 1A (tại Bến xe) khoảng 500m về phía đông. Nơi đây đã ghi nhận nhiều sự kiện lịch sử tiêu biểu về truyền thống đấu tranh của nhân dân Đông Hà trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Nhà thờ họ Hoàng
Nhà thờ họ Hoàng

Tháng 8 năm 1945, sau khi Nhật đầu hàng đồng minh, Tỉnh ủy Quảng Trị chỉ đạo cho các Chi bộ ở cơ sở lãnh đạo quần chúng nhân dân chuẩn bị cướp chính quyền từ tay Nhật; đồng thời ủy ban khởi nghĩa tỉnh còn bổ sung thêm một số cán bộ trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở các địa phương. Đồng chí Hoàng Toại được cử về làng Điếu Ngao để cùng Chi bộ đảng và nhân dân chuẩn bị khởi nghĩa cướp chính quyền trên địa bàn nội thị. Tại nhà thờ họ Hoàng, lực lượng “Công nông tự vệ đỏ” của phường đã được thành lập và đã tích cực luyện tập, đúc rèn vũ khí, chuẩn bị cho cuộc nổi dậy, phối hợp với các địa phương khác khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn thành phố.

Ngày 24/8/1945, nhân dân phường II, chủ yếu là thanh niên, công nhân đã tập trung tại nhà thờ họ Hoàng để tiếp thu kế hoạch khởi nghĩa. Hôm sau (25/8/1945) họ kéo ra nhập đoàn biểu tình của thành phố, tiến thẳng về sân vận động Đông Hà để tham gia cuộc mít tin tuyên bố thành lập chính quyền cách mạng ở thành phố.

Đầu năm 1952, tại nhà thờ họ Hoàng, quần chúng nhân dân dưới sự chỉ đạo của Thị ủy và sự phối hợp của đơn vị chủ lực (thuộc trung đoàn 95) đã tổ chức cuộc mít tin tuyên truyền lớn và phát động phong trào “diệt tề, trừ gian” trong toàn dân.

Trải qua chiến tranh nhà thờ đã bị hư hỏng nặng. Năm 1986, nhân dân trong họ tộc đã cho tu bổ hệ thống tường, cổng, trụ, bình phong; đến năm 1999, nhà thờ được xây dựng mới hoàn toàn như hiện trạng ngày nay.

Tháng 7/2001, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố Đông Hà đã cho xây dựng bia lưu niệm trong khuôn viên nhà thờ họ Hoàng để ghi dấu những sự kiện lịch sử nhằm giáo dục truyền thống cho nhân dân địa phương.

3 Nhà thờ họ Nguyễn Khắc

Nhà thờ họ Nguyễn Khắc nằm ở trung tâm thôn Lập Thạch, phường Đông Lễ, thành phố Đông Hà; cách quốc lộ 1A chừng 500m về phía Đông nam. Đây là một ngôi từ đường được xây dựng vào những năm đầu của thế kỷ XX, mang nét kiến trúc cổ, là nơi thờ ngài thỉ tổ của họ Nguyễn Khắc cùng những người có công trong dòng tộc.

Nhà thờ họ Nguyễn Khắc
Nhà thờ họ Nguyễn Khắc

Đầu năm 1930, nhà thờ họ Nguyễn Khắc là nơi Xứ ủy Trung kỳ đặt địa điểm liên lạc để chỉ đạo việc thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Trị và phụ trách xây dựng cơ sở cách mạng trên toàn địa bàn.

Ngày 3/2/1930, Hội nghị hợp nhất các tổ chức Cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam được triệu tập, đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Tổ chức Đông Dương cộng sản Liên Đoàn ở Trung Kỳ được sát nhập vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Sự kiện này đã lan nhanh đến các địa phương khắp cả nước. Vào những năm 1930 – 1931, tại Đông Hà, hai phường Đông Lễ và Đông Lương là nơi có các Chi bộ Đảng hoạt động tích cực và phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng khá phát triển. Trong thời gian này, Xứ ủy Trung kỳ phân công Nguyễn Nhuệ vào chỉ đạo phong trào cách mạng ở Quảng Trị, ông đã có mặt thường xuyên tại hai thôn Lập Thạch và Lạng Phước để hướng dẫn các cuộc đấu tranh.

Với sự giúp đỡ của Nguyễn Hanh và Chi bộ Lập Thạch, chính tại nhà thờ họ Nguyễn Khắc, đồng chí Nguyễn Nhuệ – ủy viên Xứ ủy Trung kỳ đã thường xuyên gặp gỡ các đồng chí trong Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Trị như: Trần Hữu Dực, Trần Ngọc Hoành, Nguyễn Thuấn, Lê Hoạch, Đoàn Thị để trao đổi công tác và bám sát địa bàn hoạt động; đồng thời tìm những vị trí an toàn trên địa bàn để Tỉnh ủy tổ chức các cuộc Hội nghị trong những năm 1930 – 1931.

Trải qua chiến tranh nhà thờ họ Nguyễn Khắc đã bị đổ nát. Đến nay, trên nền đất cũ chỉ còn lại một bãi hoang. Ngôi từ đường họ Nguyễn Khắc hiện đã được chuyển đến xây dựng ở vị trí mới.

4 Đình làng Trung Chỉ

Đình làng Trung Chỉ nằm ở mé tây rìa làng, gần dòng sông Thạch Hãn, mặt tiền hướng về thôn Đại Áng, phân định giữa hai làng Trung Chỉ và Đại Áng, thuộc phường Đông Lương, thành phố Đông Hà. Năm 1973, do sự tàn phá của chiến tranh nên ngói liệt bị vỡ, dân làng đã thay lại bằng tranh. Năm 1976, thay tranh bằng ngói móc. Năm 2005, đình được trùng tu toàn bộ: thay lại ngói móc mới, kiên cố hóa hệ thống tường bằng xi măng, thay một số lá cửa do đã bị mục, xây lại cổng ngõ, bình phong… Tuy nhiên, về cơ bản, toàn bộ kiến trúc của bộ khung gỗ thì hầu như vẫn còn nguyên vẹn so với lần khởi tạo.

Đình làng Trung Chỉ
Đình làng Trung Chỉ

Mặt bằng đình trung được dùng làm nơi thờ cúng Thành hoàng bổn xứ, các vị nhiên thần như: Cao sơn, Cao các… các vị nhân thần như: Tiền, hậu khai khẩn và lục tộc thuỷ tổ của làng. Tất cả các vị thần và lục tộc đều được thờ ở miếu và nhà thờ họ, thường chỉ được rước về khi có tế lễ. Ở đình chỉ thờ vọng nên không có thần vị cũng như mộc chủ ở các án thờ. Tế làng được tổ chức vào ngày 10 tháng 4 (Âm lịch) hàng năm.

Đình Trung Chỉ với thời gian tồn tại hơn 300 năm đã trải qua bao biến cố thăng trầm song vẫn đứng vững trước thử thách của thời gian. Với bề dày lịch sử đó, đình làng Trung Chỉ xứng đáng được xếp vào danh mục những công trình kiến trúc đình làng cổ còn lại trên đất Quảng Trị. Đặc biệt, sự tồn tại khá nguyên vẹn của bộ khung gỗ với nhiều hoạ tiết trang trí dày đặc, nhất là ở hệ thống kèo, cột hiên phía trước cho thấy đây là một ngôi đình mang nhiều giá trị nghệ thuật điêu khắc đình làng truyền thống được xếp vào hàng bậc nhất trên toàn địa bàn Quảng Trị.

5 Cầu sắt xóm đò

Cầu sắt xóm đò hay còn gọi là “Cầu tàu” được thực dân Pháp xây dựng vào những thập niên đầu thế kỷ XX. Cầu bắc qua sông Hiếu, nối phường III với phường Đông Thanh, thuộc thành phố Đông Hà.

Cầu sắt xóm đò
Cầu sắt xóm đò

Cầu sắt xóm đò hay còn gọi là “Cầu tàu” được thực dân Pháp xây dựng vào những thập niên đầu thế kỷ XX. Cầu bắc qua sông Hiếu, nối phường III với phường Đông Thanh, thuộc thành phố Đông Hà.

Sau khi mặt trận Trị Thiên vỡ, đầu năm 1947, Pháp chiếm Đông Hà và lập ra hệ thống đồn bốt dày đặc nhằm tiến hành lùng sục, càn quét các vùng xung quanh. Để ngăn chặn âm mưu của chúng, nhân dân xã Cam Thanh (nay thuộc một bộ phận của phường Đông Thanh) đã nhiều lần phá cầu, lật đường ray, gây cản trở tuyến giao thông chính của địch.

Ngày 20/4/1947, hai du kích Cam Thanh bằng tay không đã mưu trí tổ chức đánh cướp súng giặc ngay tại cầu giữa ban ngày. Chiến công đặc biệt này đã gây được một tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào chiến tranh du kích ở địa phương.

Trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972, sau khi đánh tan hệ thống phòng thủ của Mỹ – ngụy ở vòng ngoài, giải phóng các huyện Hướng Hóa, Do Linh, Cam Lộ, các cánh quân của bộ đội chủ lực quân giải phóng tiếp tục tấn công vào cứ điểm Đông Hà. Vào đêm 2/3/1972, Bộ tư lệnh sư đoàn quân tiên phong đã giao nhiệm vụ cho tiểu đoàn 1 và tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn 36 vượt sông Hiếu đánh chiếm cầu sắt để tiêu diệt hỏa lực địch tại ổ đề kháng này nhằm tạo điều kiện cho mũi tấn công vào thành phố Đông Hà từ hướng Tây bắc. Lúc bấy giờ ở hai đầu cầu sắt có những lô cốt kiên cố và một lực lượng lính bảo an ngụy canh giữ. Sau khi chiếm được điểm nút cầu sắt, các chiến sĩ quân giải phóng thuộc tiểu đoàn 1 và 2 đã nhanh chóng đánh chiếm làng Tây Trì, nơi có đông dân cư sinh sống và cùng với các đơn vị bạn làm bàn đạp tổng tiến công nổi dậy giải phóng thành phố Đông Hà.

Sau ngày giải phóng cầu sắt đã được tu sửa lại và đưa vào sử dụng. Từ năm 2000, ngành đường sắt đã cho xây dựng cầu mới cách nút cầu cũ khoảng 15m về phía Bắc.

6 Bờ bắc ngã ba Gia Độ

Địa điểm Bờ bắc ngã ba Gia Độ nằm ở đoạn hợp lưu của hai con sông Thạch Hãn và Hiếu Giang, thuộc địa phận phường Đông Giang, thành phố Đông Hà; cách quốc lộ 1a chừng 5km về phía đông bắc.

Đầu năm 1946, khi mặt trận Trị – Thiên bị vỡ, các đơn vị của ta phải rút lui để bảo toàn lực lượng. Thực dân Pháp về cơ bản đã chiếm được các thành phố, thị trấn, các đầu mối giao thông quan trọng và bắt đầu mở cuộc hành quân càn quét ra những vùng lân cận. Từ Đông Hà chúng thiết lập một hệ thống đồn bốt chạy dọc men theo sông Hiếu đến Cửa Việt hòng kiểm soát và trấn áp lực lượng cách mạng ở tại nơi chúng đồn trú.

Để ngăn chặn những âm mưu của thực dân Pháp, một số phòng tuyến của ta ở những vị trí hiểm yếu cũng bắt đầu được thiết lập. Chi bộ Tân Dân của xã Phong Hanh đã huy động lực lượng dân quânỷ, thanh niên, phụ nữ…xây dựng phòng tuyến Lạng Phước nhằm ngăn chặn con đường tấn công của địch từ Cửa Việt theo sông Hiếu lên Đông Hà. Phòng tuyến được xây dựng ở ngã ba sông Hiếu và sông Thạch Hãn, cách Lạng Phước 500m. Một hệ thống chiến lũy đắp nổi với các đường giao thông hào chạy vào các làng Lập Thạch, Điếu Ngao… cùng một hệ thống hàng rào tre cắm xuống lòng sông Hiếu cũng được xây dựng nhanh chóng.

Nhân dân Đông Giang cũng huy động để xây dựng một phòng tuyến hàng rào tre khác dưới lòng sông Hiếu ở ngã ba Đại Độ nối liền với phòng tuyến của xã Phong Hanh và bốn pháo đài chiến đấu ở bờ Bắc sông Hiếu (đoạn từ Trương Xá đến Mộc Đức); tạo ra được một phòng tuyến ngăn chặn liên hoàn dọc theo sông Hiếu để chờ thời cơ tiêu diệt địch.

Cuối năm 1946, du kích xã Cam Giang (hiện nay là phường Đông Giang) đã táo bạo mai phục hai bên bờ chặn đánh một tàu chiến Pháp ở khu vực ngã ba Đại Độ, mở màn cho cuộc kháng chiến chín năm chống thực dân Pháp của quân và dân Quảng Trị.

Đông Hà tuy là một thành phố trẻ, nhưng nơi đây lại sở hữu vô số di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, cùng với những giá trị văn hóa độc đáo, góp phần tô điểm cho bức tranh du lịch Việt Nam thêm phong phú và đa dạng. Đến với Đông Hà, du khách không chỉ được khám phá những địa danh mang đậm dấu ấn lịch sử, mà còn có cơ hội trải nghiệm văn hóa địa phương đặc sắc, thưởng thức ẩm thực phong phú và hòa mình vào nhịp sống sôi động của thành phố. Với tiềm năng du lịch to lớn, Đông Hà hứa hẹn sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước trong tương lai. Hãy đến với Đông Hà để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của mảnh đất anh hùng này, và lưu giữ cho mình những kỷ niệm khó phai!

5/5 - (323 bình chọn)

Trả lời

Your email address will not be published.