Tìm hiểu nét văn hóa Tây Nguyên qua các lễ hội tại Pleiku

Pleiku là một thành phố trẻ trung và năng động, mang đậm bản sắc văn hóa Tây Nguyên. Nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp mà còn là nơi diễn ra nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc, mang đậm dấu ấn của đồng bào các dân tộc thiểu số. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một số lễ hội nổi bật tại Pleiku, để hiểu thêm về nét văn hóa đặc sắc của vùng đất này.

1 Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui

Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui là một tín ngưỡng phồn thực với mong muốn mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, ấm no, hạnh phúc đến cho tất cả buôn làng.. Đây là nét văn hóa độc đáo, chứa đựng nhiều giá trị tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào bản địa, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui
Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui

Người Jrai gọi mưa là “Hơ Jan” và rất coi trọng “Hơ Jan” vì giúp họ giải được nhiệt của cái nắng oi bức, làm cho hoa màu ở nương, rẫy trở nên tươi tốt và cho họ no cái bụng. Mặt khác, theo quan niệm của người Jrai, nếu làm phật lòng các vị thần thánh thì các vị thần thánh sẽ không ban tặng nước mưa xuống, bệnh tật xuất hiện, đói rét liên miên.

Sau khi chuẩn bị lễ xong, phụ tá và thầy cúng sẽ thực hiện các nghi lễ. Trong đó có phần quan trọng là cầu xin các Ptao đã chết phù hộ cho những lời khấn cầu thành hiện thực, để trời đem mưa đến.Trong không khí tưng bừng của ngày hội, mọi người thay nhau uống rượu cần, chúc nhau một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ cầu mưa là nghi lễ rất quan trọng trong năm, là nghi lễ thể hiện văn hóa tâm linh của người Jrai với các vị thần linh. Qua buổi lễ này, bà con làng Rbai sẽ bước vào một vụ mùa mới với sự vui vẻ và lạc quan trong lao động sản xuất xây dựng cuộc sống no ấm. Du khách còn có thể tham quan đại Công trình thủy lợi Ayun Hạ tại xã Ayun Hạ và Hồ Sen tại xã Ia Yeng với vẻ đẹp của thiên nhiên hùng vĩ, hữu tình.

2 Lễ mừng lúa mới

Khi cây H’lưng đầu buôn, cây Ê-táp giữa làng ra nụ, nở hoa, đó chính là lúc buôn làng Gia Lai tổ chức Lễ Cơm Mới. Lễ Cơm Mới lễ hội mừng mùa thu hoạch mới, cầu mong cho ruộng nương ngày càng nhiều thóc lúa. Được tổ chức tại nhà riêng hoặc nhà rông sau vụ thu hoạch của đồng bào Ba Na ở hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai. Lễ được tổ chức để tạ ơn thần lúa và lễ hội mừng mùa thu hoạch mới, cầu mong cho ruộng nương ngày càng nhiều thóc lúa.

Lễ mừng lúa mới
Lễ mừng lúa mới

Dân làng cúng thần lúa bằng heo hoặc gà trước khi sử dụng lúa để ăn hoặc mang đi biếu. Trình tự lễ gồm: Giữ hồn lúa tại rẫy; đưa hồn lúa về chòi; nhập hồn lúa vào bồ trong đó bao gồm lễ ăn cơm mới.

Lễ Cơm Mới cũng là dịp gia chủ mời bà con, họ hàng, bạn bè các làng lân cận cùng vui chơi ăn uống. Nhà nào đông khách coi như là niềm vinh dự. Vì thế, ngoài việc cúng thần, hồn lúa và tổ tiên cùng với việc cầu mong sức khỏe cho gia đình, người ta đánh cồng chiêng, vui chơi, ca hát suốt nhiều ngày đêm để vui mừng cùng hưởng thành quả của một quá trình lao động nhọc nhằn, vất vả. Đây là một trong những phong tục nhằm gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống từ ngàn xưa cha ông ta để lại.

3 Festival văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên

Không gian văn hóa cồng chiêng trải dài cả 5 tỉnh Tây Nguyên: Kontum, Gia Lai, Lâm Đồng, ĐakLak, ĐakNong. Festival văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên là một lễ hội được tổ chức hàng năm theo hình thức luân phiên tại các tỉnh có văn hoá cồng chiêng.

Festival văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên
Festival văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên

Lễ hội được tổ chức nhằm quảng bá hình ảnh Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên. Đây là lễ hội đã được UNESCO công nhận là di sản truyền khẩu và phi vật thể nhân loại. Đó không những là một sự kiện quan trọng của người dân Tây Nguyên mà còn cả với đất nước Việt Nam.

Du khách đến với Lễ hội truyền thống Gia Lai đều mong muốn một lần được hòa mình vào trong không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên đặc sắc này.

4 Lễ bỏ mả

Lễ bỏ mả là một lễ hội lớn nhất và có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của các dân tộc Tây Nguyên như: Bahnar, Ê đê, Jarai. Theo quan niệm của người dân nơi đây thì sau khi chết đi, linh hồn người mất vẫn còn quanh quất đâu đó, giữa người chết và người sống vẫn còn mối quan hệ ràng buộc, vì vậy hàng ngày người sống vẫn ra thăm mả, quét dọn sạch sẽ và mang cơm nước cho người đã mất.

Lễ bỏ mả
Lễ bỏ mả

Chỉ sau khi làm lễ bỏ mả thì mối quan hệ ràng buộc này mới chấm dứt, người chết hoàn toàn yên nghỉ và chờ đầu thai, còn người sống thì yên tâm lo cho cuộc sống riêng mình, được quyền lấy vợ, lấy chồng khác. Do vậy, đây là một lễ hội lớn và náo nhiệt của người Tây Nguyên. Lễ hội bỏ mả được coi là một lễ hội lớn của gia đình, cộng đồng, một ngày vui thực sự của người sống và của cả người chết. Trong lễ bỏ mả có đánh mã la, đâm trâu, múa hát, uống rượu cần mừng cho linh hồn người chết được siêu thoát.

Lễ bỏ mả thường được tổ chức vào khoảng tháng ba, tháng tư dương lịch, thời điểm chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa. Thời gian tổ chức thường là 3- 5 ngày bao gồm nhiều công việc được tiến hành với nhiều lễ thức. Có một số lễ thức khác nhau do quy mô của lễ thuộc đám lớn hay đám nhỏ, tùy theo điều kiện kinh tế của gia đình, dòng tộc của người chết và cũng tùy theo phong tục địa phương.

Lễ bỏ mả của người Raglai thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người sống đối với người chết. Đồng thời còn là dịp thể hiện sự đền ơn đáp nghĩa công lao ông bà, báo hiếu cha mẹ và còn biểu hiện tình làng nghĩa xóm gắn kết bền chặt, thể hiện văn hóa ứng xử giữa con người với con người.

5 Lễ đâm trâu

Cũng như nhiều dân tộc khác ở Tây Nguyên, cứ vào mỗi khi thu hoạch mùa màng xong thì các buôn làng của người Ba Na, Gia Rai ở tỉnh Gia Lai đều tổ chức nhiều lễ hội. Đó có thể là Hội bỏ mả, lễ cơm mới,…Và tưng bừng, nhộn nhịp nhất có lẽ là lễ đâm trâu độc đáo.

Lễ đâm trâu
Lễ đâm trâu

Có dịp du lịch Gia Lai, cùng tìm hiểu về lễ hội phong phú của vùng đất này, mới thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa của lễ hội trong văn hóa địa phương. Lễ hội đâm trâu ở Gia Lai được tổ chức tùy vào số lượng người đến tham dự, tùy vào hoàn cảnh từng gia đình. Và ở đây, lần lượt các nhà sẽ thay phiên nhau tổ chức lễ đâm trâu, để tạo nên những ngày lễ vui cùng rượu cần nồng nàn, cùng cơm lam nóng và thịt nướng thơm nồng.

Khi đến gần ngày lễ đâm trâu, những gia chủ tổ chức sẽ vào rừng chặt tre cùng cây blang để về làm cột. Thầy cúng sẽ chọn chỗ để trồng cột này, thường ở giữa sân của chủ nhà, và lúc chọn xong thì cả nhà quay quần với nhiều nghi thức chon cột độc đáo.

Sau khi chôn xong cột, gia chủ sẽ đem trâu đến cột và lễ bắt đầu. Những người dân trong làng đổ về vây kín xung quanh khua chiêng, đánh trống, múa hát. Thầy cúng lúc này đứng trên trên chiếc nồi đồng rồi làm phép cúng vái. Và lúc này sẽ chọn ra một thanh niên lực lưỡng nhận trách nhiệm đâm trâu.

Thanh niên được chọn chạy xung quanh cây nêu, tay cầm dao, chạy nhanh và múa dao rồi chém vào khuỷu chân sau con trâu. Tiếp đó, nam thanh niên này nhanh nhẹn chém tiếp vào khuỷu chân sau còn lại. Khi con trâu khụy xuống thì nam thanh niên dùng giáo dài múa quanh con trâu trong tiếng hò reo của người dân xung quanh. Đợi lúc thuận tiện nhất chiếc giáo sẽ đâm xuyên tim và làm trâu chết, mọi người cùng vỗ tay tán dương.

Lúc này những thanh niên còn lại sẽ làm thịt trâu, lấy máu trâu hòa cùng rượu để cúng Giàng. Tiếp đó thầy cúng sẽ lấy một phần các bộ phận của con trâu như tai, mũi, mắt, lông đuôi để xin keo, đem vào nhà làm lễ.

Sau lễ cúng mọi người cùng nhau uống rượu cần bên cạnh món thịt trâu nướng cùng cơm lam, trứng gà. Tiếng chiêng, trống tiếp tục ầm vang cả núi rừng. Cứ thế lễ hội xoay quanh từng ché rượu thơm ngon, họ cùng uống, cùng vui cười, cùng múa hát cho đến hết ngày.

Thông qua các lễ hội tại Pleiku, chúng ta có thể hiểu thêm về đời sống văn hóa, tinh thần của người dân Pleiku nói riêng và người dân Tây Nguyên nói chung. Những lễ hội này góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Pleiku.

5/5 - (315 bình chọn)

Trả lời

Your email address will not be published.